ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΕΝΑ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΥΓΕΙΑΣ

Από την Χάρις Ματσούκα, γιατρό, αιματολόγο, αναπλ. συντονίστρια τμήματος Υγείας ΣΥΡΙΖΑ, αλληλέγγυα στο ΚΙΦΑ

Η πρόσφατη ανακοίνωση από τον κ. Ξανθό ότι «μέσα στο Δεκέμβριο το υπουργείο Υγείας θα παρουσιάσει τις βασικές αρχές ενός δικτύου Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας (ΠΦΥ) στη χώρα με ένα μεταβατικό στάδιο» είναι ένα καλό και από καιρό αναμενόμενο νέο. Η ΠΦΥ είναι ο κύριος βραχίονας που στηρίζει όλα τα αναπτυγμένα συστήματα υγείας στον κόσμο, αλλά στη χώρα μας, παρά τις κατά καιρούς φιλόδοξες προσπάθειες, ουδέποτε ολοκληρώθηκε στο πλαίσιο ενός δημόσιου Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Σύστημα ασθενείας αντί συστήματος υγείας

Σύμφωνα με τον ορισμό του ΠΟΥ, η Υγεία είναι η κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο η απουσία ασθένειας ή αναπηρίας. Ένα Εθνικό Σύστημα Υγείας, κατά συνέπεια, είναι μια ολοκληρωμένη δομή, που εξυπηρετεί τις ανάγκες και εξασφαλίζει την απρόσκοπτη πρόσβαση όλων των πολιτών. Αποτελείται από μονάδες και υπηρεσίες (πρωτοβάθμια, δευτεροβάθμια, τριτοβάθμια) με λειτουργική διασύνδεση και συνεργασία και έχει στόχο την προστασία της υγείας, με την έννοια της προαγωγής υγείας, της πρόληψης και της αντιμετώπισης της αρρώστιας.
Με βάση τα παραπάνω, στη χώρα μας έχουμε ένα νοσοκομειοκεντρικό και ιατροκεντρικό οργανισμό, όχι πραγματικό «σύστημα», καθώς απουσιάζει η λειτουργική διασύνδεση των βαθμίδων, φορέων, υπηρεσιών του, οργανισμό που δυσλειτουργεί λόγω μειωμένων προϋπολογισμών, υποστελέχωσης, διαφθοράς και που αδυνατεί άρα να παρέχει ολοκληρωμένη και με οργανική συνέχεια φροντίδα υγείας στους πολίτες. Έχουμε, δηλαδή, ένα «σύστημα ασθένειας» και όχι ένα «σύστημα υγείας», στο οποίο το έλλειμμα της πρωτοβάθμιας είναι εμφανές και προ της κρίσης.
Στη χώρα μας, η ανάπτυξη εθνικού δικτύου υγείας με έμφαση στην ΠΦΥ επιχειρείται αρχικά τη δεκαετία του ’50, με την ίδρυση των κοινοτικών ιατρείων. Έκτοτε, γίνονται διάφορες απόπειρες που δεν ολοκληρώνονται. Ο σημαντικότερος σταθμός σ’ αυτή την πορεία είναι αναμφίβολα ο νόμος περί Εθνικού Συστήματος Υγείας 1397/83. Το ΕΣΥ έχει ως βασική μονάδα τα Κέντρα Υγείας (ΚΥ), που εποπτεύουν τα περιφερειακά ιατρεία και συνδέονται με τα νοσοκομεία και εντάσσει στο σύστημα με κεντρικό ρόλο την ειδικότητα της γενικής ιατρικής. Δυστυχώς, το σύστημα ουδέποτε ολοκληρώθηκε με την ίδρυση των ΚΥ αστικού τύπου, με την εισαγωγή του οικογενειακού γιατρού με πληθυσμό ευθύνης του, καθώς και την παραπομπή του ασθενούς στο νοσοκομείο από την πρωτοβάθμια.
Στην πάροδο του χρόνου, οι περιφερειακές μονάδες απαξιώνονται και το σύστημα γίνεται απόλυτα νοσοκομειοκεντρικό, με τάση μάλιστα συγκέντρωσης των ασθενών στα μεγάλα αστικά κέντρα. Πολλές απόπειρες μεταρρύθμισης έγιναν στην πορεία, χωρίς ωστόσο να πετύχουν την ολοκλήρωση του συστήματος ΠΦΥ. Ακόμα, οι πολιτικές εναλλαγές άφηναν το αποτύπωμά τους στο σύστημα Υγείας, με τις κυβερνήσεις της δεξιάς να ευνοούν σαφώς τη συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα. Σε μια χώρα με μεγάλο για τον πληθυσμό της αριθμό γιατρών (περίπου 70.000), με ψηλή αναλογία υπερειδικευμένων γιατρών έναντι γιατρών γενικών ειδικοτήτων, συγκριτικά με την παγκόσμια πρακτική και με εκατοντάδες ιδιωτικά διαγνωστικά κέντρα, ο ιδιωτικός τομέας, όχι παράδοξα, κάλυψε σε μεγάλο βαθμό το κενό της ανεπαρκούς ΠΦΥ.

Η κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα

Η κυριαρχία του ιδιωτικού τομέα στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, με την απουσία μάλιστα ελεγκτικών μηχανισμών και ρυθμιστικών κανόνων, οδήγησε εύλογα στην υπερπροσφορά υπηρεσιών υγείας, στην προκλητή ζήτηση διαγνωστικών εξετάσεων, στην άνιση γεωγραφική κατανομή μονάδων και εξοπλισμού, στη διαπλοκή συμφερόντων του ιδιωτικού τομέα με τη δημόσια παροχή υπηρεσιών. Τελικά, έχουμε αύξηση του κόστους χωρίς αντίστοιχη βελτίωση των παροχών υγείας προς όφελος της κοινωνίας. Χαρακτηριστικά, η Ελλάδα έχει το μεγαλύτερο αριθμό κατά κεφαλή αξονικών και μαγνητικών τομογραφιών στην Ευρώπη, ο μέσος πολίτης πιστεύει ότι πρέπει να ελέγχει τη χοληστερίνη του ανά δίμηνο και ότι θα προλάβει την εμφάνιση καρκίνου ελέγχοντας τους καρκινικούς δείκτες. Ακόμα, οι ασθενείς «αυτοπαραπέπονται» σε όποια ιατρική ειδικότητα φρονούν ότι είναι κατάλληλη για το πρόβλημά τους, με αποτέλεσμα συχνά την αύξηση της ταλαιπωρίας, του κόστους και επεμβατικών τεχνικών. Τέλος, η πολυφαρμακία είναι άλλη μια παρενέργεια της λογικής του κέρδους στην υγεία και της απουσίας ολιστικής προσέγγισης.
Από τη δεκαετία του ’90 η επικράτηση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών στην Ευρώπη και στην Ελλάδα αποδυναμώνει την αντίληψη του «κράτους πρόνοιας» και εισάγει τις έννοιες του «ανταγωνιστικού» και του «κερδοφόρου» συστήματος Υγείας. Οι απορρυθμίσεις της τελευταίας πενταετίας, με την εφαρμογή των μνημονιακών πολιτικών, οδηγούν το ήδη άρρωστο ΕΣΥ στα πρόθυρα της κατάρρευσης και η λειτουργία του σήμερα στηρίζεται, κατά κύριο λόγο, στο ανθρώπινο δυναμικό του, που δουλεύει μέχρι εξάντλησης. Οι δημόσιες δομές υποχρηματοδοτούνται, αποψιλώνονται από προσωπικό και απαξιώνονται με πρόθεση να πριμοδοτηθεί ο ήδη υπερτροφικός ιδιωτικός τομέας υγείας. Τα πολυιατρεία του ΙΚΑ κλείνουν, για να ανοίξουν με τους μισούς γιατρούς. Παράλληλα, η οικονομική κρίση και η ανεργία οδηγούν σε 2,5 εκατ ανασφάλιστων, χωρίς πρόσβαση στο δημόσιο σύστημα υγείας. Η νεοφιλελεύθερη αντίληψη για την υγεία εμπεριέχει ταξική μεροληψία υπέρ των προνομιούχων ομάδων που μπορούν να απολαμβάνουν όλων των παροχών (με το αζημίωτο βέβαια), ενώ προβλέπει «φθηνά πακέτα» παροχών για τις ασθενέστερες και εγκατάλειψη στις φιλανθρωπικές δομές των κοινωνικά αποκλεισμένων.

Για μια Αριστερή πολιτική στην Υγεία

Η κυβέρνηση με κορμό την Αριστερά δεν μπορεί παρά να έχει ως πρόταγμα ένα ολοκληρωμένο δημόσιο Σύστημα Υγείας, με καθολική πρόσβαση και κύριο βραχίονα την ΠΦΥ. Στο σημερινό ασφυκτικό πλαίσιο του μνημονίου και της επιτήρησης, η ανάγκη ενός «παραλλήλου» προγράμματος για την υγεία είναι επιτακτική.
Πρέπει να προχωρήσουμε σε :
• Ίδρυση συστήματος ΠΦΥ, βασικού βραχίονα του Δημόσιου Συστήματος Υγείας, που καλύπτει όλο τον πληθυσμό της χώρας, χωρίς περιορισμούς πρόσβασης και στοχεύει στην πρόληψη και προαγωγή της υγείας και στη διάγνωση και θεραπεία νόσων που δεν απαιτούν νοσοκομειακή περίθαλψη καθώς και στην αποκατάσταση. Το σύστημα χρηματοδοτείται από τον κρατικό προϋπολογισμό και οι σχέσεις εργασίας εντός αυτού είναι πλήρους και αποκλειστικής απασχόλησης.
• Επαναλειτουργία και στελέχωση όλων των δομών της ΠΦΥ (πολυιατρεία ΠΕΔΥ, εργαστήρια, Κέντρα Υγείας) που υπάρχουν σε πρώτη φάση, καθώς και μετατροπή μικρών νοσοκομείων που υπολειτουργούν ή έχουν κλείσει σε Κέντρα Υγείας αστικού τύπου.
Αρχικός στόχος μία μονάδα αναφοράς ανά δήμο (ΚΥ) και μία τουλάχιστον περιφερειακή δομή ανά διαμέρισμα. Στελέχωση μονάδων ΠΦΥ από γενικές ειδικότητες (γενικής ιατρικής ή παθολογίας, παιδιατρικής). Επίσης, στελέχωση από νοσηλευτικό προσωπικό και άλλους επαγγελματίες υγείας (επισκέπτες υγείας κλπ). Βασικός θεσμός της ΠΦΥ είναι ο οικογενειακός γιατρός και η ομάδα υγείας, που έχει πληθυσμό ευθύνης, σύνδεση με την τοπική κοινωνία και αποτελεί το πρώτο σημείο επαφής του ασθενούς με το σύστημα υγείας. Η τακτική εξέταση από γιατρούς άλλων ειδικοτήτων γίνεται στη Μονάδα αναφοράς- ΚΥ, από γιατρούς που είναι ενταγμένοι στο λειτουργικά συνδεδεμένο με αυτή νοσοκομείο. Οι ασθενείς παραπέμπονται στο νοσοκομείο από τη Μονάδα αναφοράς, που εφημερεύει σε 24ωρη βάση και συνδέεται με το ΕΚΑΒ.
• Αύξηση του προϋπολογισμού για την Υγεία, η οποία πρέπει να αποτελεί σταθερό αίτημα στη διαπραγμάτευση με τους δανειστές, καθώς το 4,5% του ΑΕΠ είναι δραματικό συγκρινόμενο με το μέσο 7,5% των χωρών του ΟΟΣΑ.
• Εφαρμογή ηλεκτρονικής κάρτας υγείας και ηλεκτρονικού φακέλλου σε όλο το σύστημα υγείας και  εφαρμογή διαγνωστικών και θεραπευτικών πρωτοκόλλων, προκειμένου να επιτευχθεί ο έλεγχος και περιορισμός της προκλητής ζήτησης.
• Έλεγχος της λειτουργίας των διαγνωστικών κέντρων, υπό την εποπτεία του υπουργείου και των ιατρικών συλλόγων και συγκεντροποίηση και έλεγχος των προμηθειών υγείας, τα οποία θα επιφέρουν μείωση δαπανών και έλεγχο της εμπορευματοποίησης και της διαφθοράς.
• Αναβάθμιση της ιατρικής εκπαίδευσης με κεντρικό ρόλο των επιστημονικών εταιρειών και της ακαδημαϊκής κοινότητας και στροφή προς τις ειδικότητες που κατ’ εξοχήν στελεχώνουν την ΠΦΥ (γενική ιατρική, παθολογία, παιδιατρική). Ενδεικτικά αναφέρω ότι προ της κρίσης οι πρώτες σε «ζήτηση» ειδικότητες μεταξύ των νεαρών γιατρών ήταν η πλαστική χειρουργική και η δερματολογία!
Η αναδιοργάνωση του Δημόσιου Συστήματος Υγείας της χώρας, με θεμέλιο λίθο την ΠΦΥ αποτελεί στοίχημα για την κυβέρνηση. Απαιτείται ισχυρή πολιτική βούληση για την ανατροπή κατεστημένων αντιλήψεων και συμφερόντων και για το σχεδιασμό με βάση τις ανάγκες της κοινωνίας και όχι συντεχνιών. Η αντίληψη για την Υγεία που αναπτύσσει κουλτούρα κοινωνικής αλληλεγγύης, που εντοπίζει και προστατεύει τις ευπαθείς ομάδες, που εστιάζει στην πρόληψη και την ολιστική προσέγγιση, αποτελεί αντίληψη και φιλοσοφία για την κοινωνία στο σύνολό της και ανήκει εξ ορισμού στο αξιακό πλαίσιο της Αριστεράς.

πηγή: http://epohi.gr/portal/koinonia/20425-me-stoxo-ena-pragmatiko-systima-ygeias

Share itShare on FacebookTweet about this on TwitterShare on Google+Share on LinkedIn